IBA

Ribarsko gazdinstvo 

''Ečka''  ad Lukino Selo

Beloblatski put bb

Tel. 023/884-646

ribnjakecka@panline.net

Fizičke karakteristike

           Klima

 Klimatske karakteristike na širem području Specijalnog rezervata prirode “Stari Begej-Carska bara” imaju odlike umereno-kontinentalne klime sa relativno malom količinom padavina tokom cele godine od oko 600 mm, srednja godišnja temperatura iznosi  11°C, a srednja minimalna  -1,7°C. Najtopliji mesec je juli (ređe august), a najhladniji januar i februar. Što se tiče padavina, zaštićeno prirodno dobro je područje sa relativno malom količinom atmosferskog taloga. Vetrovi koji duvaju najčešće su kratkotrajni i promenjljivog  pravca. Značajni su jugoistočni vetrovi, a po snazi, većina vetrova nije jaka, najjača je košava koja ima prosečnu brzinu 22,4 m/sec.   

 Hidrologija

U prošlosti, pre regulisanja Tise i Begeja, niski tereni i depresije, sem reljefski najviših delova, tzv. greda, oko Starog Begeja obavezno su bili plavljeni u prolećnim mesecima (IV-V) tj. u periodu kada se količina vode u ovim rekama naglo povećavala usled otapanja snega i prolećnih kiša u njihovim slivovima. Prosečan nivo podzemnih voda za period  IV-IX mesec je do 100 cm. Podizanjem odbrambenih nasipa  početkom  XX veka i izgradnjom raznih hidrotehničkih objekata na ove dve reke (zbog plovidbe i odvodnjavanja), dolazi do promena dotadašnjih prilika. Od tada do 1971 (1975) godine većih izmena od strane čoveka nije bilo pa je odlučujući faktor hidrološkog režima bio vodostaj Begeja, odnosno Tise. Čim bi vodostaj Tise kod Titela (kota nulte tačke je 69,78 cm) prešao visinu od 340 cm, ustava i prevodnica na ušću Begeja u Tisu bi se isključivala i celo područje između nasipa i šire plavilo se vodama Begeja i Tise. Od vodostaja ove dve reke je zavisila plavljenost, mada je najveći deo područja bio pod vodom već pri vodostaju sa kotom nivoa 73,50. Neplavljene su bile, sem obale Begeja, grede u Perleskom ritu. Pri višim vodostajima  (na pr. 550 cm), potapane su i obale Begeja, a celo područje je izgledalo kao veliko jezero  prošarano vrbacima.

Za vreme niskih i srednjih vodostaja Tise (do 340 cm) na  Begeju se održavao stalan vodostaj (kota 73,20 m). Na mnogim mestima gde je niska obala Begeja stvarali su se prelivi, preko kojih su se te površine permanentno napajale vodom iz Begeja, što je takođe doprinelo dužem održavanju povoljnog nivoa vode za močvarni živi svet.

Optimalni vodni režim koji obezbeđuje očuvanje staništa je u intervalu 73,20-73,50 (eventualno 74,00) u periodu od 15.III do 01.VI. Postepeno se smanjuje do kote 73,00 od 01.VII do 01.IX, a nadalje regulacija do 15.III nije neophodna.

Međutim, zbog stanja velike zamuljenosti korita Starog Begeja (naročito 15-13 km), stvara se neodgovarajući vodni režim i opterećenost vode produktima raspadanja vodenih organizama. Na osnovu višegodišnjih ispitivanja utvrđeno je da voda Starog Begeja i Carske bare po svojim saprobiološkim karakteristikama pripada  II, II-III  klasi sa tendencijom stalnog pogoršanja dok se ne preduzmu mere sanacije mulja iz korita Starog Begeja. Makrofitska vegetacija  obrasta slobodnu vodenu površinu, a vodeni ekosistem se neumitno transformiše u močvarni. Promena vodnog režima, uz prisutno zarastanje i smanjenje površine vodnog ogledala Starog Begeja, dovodi do osiromašenja  opšteg biološkog diverziteta i nestanka karakterističnih i retkih vrsta i njihovih zajednica.

Da bi se narušene vrednosti obnovile i sačuvale, neophodna je sanacija i revitalizacija  delova Specijalnog rezervata prirode “Stari Begej - Carska bara”.

Čišćenje i redovno održavanje kanala koji povezuje Stari Begej sa Carskom barom  obezbeđuje da voda nesmetano cirkuliše, a istovremeno  se omogućava ulazak riba u cilju mresta. Dotokom vode sprečava se zarastanje Carske bare i obezbeđuje veza sa Vojtinom Mlakom.

Spajanje meandra sa tokom Starog Begeja, obezbeđuje se protočnost i dotok vode zadovoljavajućeg  kvaliteta, neophodnog za reprodukciju živog sveta.  Povezanost meanra i kanala koji spajaju i Perlesku i baru Tiganjicu sa koritom Starog Begeja ima veliku ulogu u zaštiti biodiverziteta i očuvanju prirodnih staništa za živi svet Rezervata, naročito ptice koje se na tim mestima  gnezde.

  Carska Bara

 Predstavlja mrtvaju Begeja, koju je reka izgradila tokom holocena. Pre regulacije Begeja i izgradnje ribnjaka, reka je, za vreme svakog poplavnog talasa, plavila prostrani rit. Nakon regulisanja, severno od njegovog najnovijeg korita, uobličilo se u nekoliko bara  (Carska bara sa Vojtinom Mlakom, Tiganjica, Male bare i Perleska bara).

Carska bara dobija vodu površinskim priticanjem iz Begeja, odnosno iz ribnjaka, izlučivanjem padavina na akvatoriju i podzemnim priticanjem freatske izdani. Vodu gubi površinskim oticanjem, isparavanjem, podzemnim oticanjem i izlivanjem u ribnjake. Zbog ovakvog načina hranjenja, male nadmorske visine, kao i povoljnih klimatskih oblika stepsko kontinentalne klime, najveći deo kompleksa bare obrastao je trskom, ševarom i nizijskom šumom. Nagomilavanjem ostataka barskog bilja obrazovani su u vodi slojevi treseta. Voda u bari je, zbog velike količine rastvornih organskih materija, tamno mrke boje.

Savremena industrijalizacija, urbanizacija, kao i primena agrotehničkih mera poljoprivredi poremetili su kvalitet Begejske vode. Osim toga, granični vodotoci često su opterećeni i otpadnim vodama sa teritorije drugih zemalja.

Preopterećenost Starog Begeja organskim materijama (usled čega se troše velike količine kiseonika i povećava sadržaj sumporvodonika i amonijaka), ugrožava i Carsku baru  obzirom da se iz njega snabdeva vodom.

Ovako narušen vodni režim u Rezervatu predstavlja karakterističan problem područja i već godinama unazad inicira stalnu potrebu za izmuljavanjem vodotoka radi obezbeđivanja stabilnosti ekosistema.

Podzemne vode

 Podzemne vode  područja se nalaze u pukotinama i porama stena koje učestvuju u građi litosfere. One delom pripadaju konatnim (fosilnim) vodama, delom vodozemnim (hidrometereološkim), a delom mešanim, konatnim i vodozemnim vodama.

Konatne vode čine ostatak vode nekadašnjeg mora, laguna i jezera. U sedimentima  koji su se taložili u tim, davno iščezlim vodenim sredinama, voda se zadržala do današnjih dana. Ove vode su ipak, pretrpele  određene hemijske i fizičke promene te se ne mogu smatrati originalnim uzorcima vode sredine iz  koje vode poreklo.

Vodozemne vode su vode koje su dospele iz atmosfere pretežno u obliku kiše  i snega do površine zemlje. Određena količina ovih voda poniranjem dospeva do različitih dubina, što zavisi od hidrogeoloških karakteristika.

Geologija

Geološku građu šire okoline Specijalnog rezervata prirode “Stari Begej- Carska bara” čine sedimenti pleistocenske  i holocenske starosti. Članove pleistocena sačinjavaju lesoidni sedimenti, les, sedimenti facije povodnja kao i najmlađi lesoidni sedimenti Varoške terase. Halocenu pripadaju sedimenti prve aluvijalne terase Dunava i Tise; sedimenti terasiranih aluvijalnih ravni Tamiša i Begeja, aluvijlni sedimenti i barski  sedimenti na površini terase.

Najstarije geološke formacije na ovoj teritoriji su lesovi. To je žuta, izuzetno meka stena, nastala eolskom akumulacijom. Lesoidne tvorevine severno od Dunava ulaze u sastav Titelske zaravni. Smenjivanje prašinastog lesa sa glinovitim i umetanje fluvijalnih sekvenci svedoči da je poreklo materijala kombinovano od eolskog  singenetskog donetog iz periglacijalnih oblasti, do eolskog pretaložavanog i fluvijalnog donetog vodenim tokovima.

Barski sedimenti zastupljeni su na na površini druge i prve lesne terase i površini terasastih aluvijalnih ravni. Močvarni predeli imaju veoma malo taloga. Zadržavanjem vode u močvarama i barama izlučuje se šalitra pa se takvi areali pretvaraju u slatinasta zemljišta. Barski sedimenti istaloženi su u napuštenim rečnim koritima, rukavcima i meandrima. Ima ih i u veštački stvoranim jezerima.

   Geomorfologija

 U geomorfološkom pogledu reljef područja Specijalnog rezervata prirode “Stari Begej- Carska bara” predstavlja izrazito nizijsko-ravničarski tip sa nadmorskom visinom od 73 do 78 metara. Zaštićeno područje se nalazi na aluvijalnoj ravni između Tise i Begeja, južno od naselja Ečka, Stajićevo i Lukino Selo i severno od naselja Perlez na teritoriji opštine Zrenjanin , a u katastarskim opštinama Perlez, Belo Blato i Stajićevo.

Prostor zaštićenog prirodnog dobra bogat je u mikro konfiguraciji (mrtvaje, bare, kanali i dr.)

U morfološkom pogledu širu okolinu Specijalnog rezervata prirode “Stari Begej- Carska bara” sačinjavaju Titelska lesna ravan na zapadu sa nadmorskim visinama od 100 do 120m i ravni prve i druge aluvijalne terase na istoku, severu i jugu sa nadmorskim visinama od 73 do 80m.

Tereni u arealu rasprostranjena druge aluvijalne terase uglavnom su ravničarski ali se javljaju i lučna udubljenja, predolice i peščani brežuljci.

  Zemljište

  Pedološki sastav zemljišta nastao je pod uticajem više pedogenetskih faktora: geološkog sastava, reljefa, vode, klime, vegetacije, čoveka i faktora vremena.

Pedološka podloga se sastoji pretežno od aluvijalnog zemljišta različitog mehaničkog sastava, a delimično i od ritske crnice. Od tipova zemljišta uglavnom su zastupljeni solonjeci, solođi, smonice, a na suvljim terenima ritska crnica, aluvijum i gajnjača.

design by: Vanja Lazovic, Photo: Stevo Corokalo, Predrag Kostin, Coauthors: Ljiljana Pavic, Sanja Milojevic, Dragan Vik, Dragan Blagojevic, Dusko Ruzin